Hoe ziet de wereld er over tien jaar uit? Hoeveel is er dan veranderd ten opzichte van nu? Vind je dit een lastige vraag? Het kan helpen om eerst eens tien jaar terug te kijken. Dan zie je namelijk hoeveel er in zo’n periode kan veranderen. Neem bijvoorbeeld de praatpaal. Stond tien jaar geleden nog overal langs de snelweg, maar inmiddels alleen nog in een museum in Eindhoven. Praten doet-ie al lang niet meer. Voor eeuwig de mond gesnoerd door de komst van de broekzakpraatpaal.

Er kan in tien jaar tijd meer veranderen dan je denkt. Mensen vergeten vaak hoeveel er veranderd is, omdat ze nu eenmaal snel wennen aan het nieuwe normaal. Betalen met je mobiel, overal inchecken in het ov, elektrische speed pedelecs, fatbikes, auto’s met thuislader, de thuisaccu, zonnepanelen in overvloed, de Groningse gaskraan dicht, thuiswerken met videocall, roetveegpieten en ga zo maar door. Niemand kijkt er nu meer van op, maar tien jaar geleden was het nog toekomstmuziek (of misschien zelfs ondenkbaar).

Had je tien jaar geleden kunnen voorzien dat de gele oversized snelwegtelefoon zou gaan verdwijnen? Je had in ieder geval een scenario kunnen maken waarin dat zou gebeuren. Mobieltjes waren er al in overvloed. De vraag was alleen nog wanneer het kantelpunt zou komen en de praatpaal overbodig (want te weinig gebruikt en te duur) zou worden. Technologieën hebben vaak zo’n kantelpunt. (Andere ontwikkelingen trouwens ook, denk maar aan de houding ten opzichte van zwarte piet.) Als te weinig mensen de oude technologie nog gebruiken, komt er een moment dat de stekker eruit wordt getrokken. Dat gegeven kan helpen om bij andere verandersignalen voorbereid te zijn op wat kan komen. Neem de energietransitie en de overstap van de verbrandingsmotor naar elektrisch rijden. Je kunt nu een scenario maken waarin de benzinepomp de praatpaal achterna gaat. Want de kans is groot dat het moment nadert waarop het in stand houden van een parallelle brandstof-infrastructuur naast de nieuwe elektrische laadpalen te duur wordt. Voor bedrijven in de energie- of autosector kan het verstandig (of zelfs noodzakelijk) zijn om op zo’n scenario te anticiperen. Voor jou als consument trouwens ook bij de afweging voor een benzine, hybride of elektrische auto.

Zo levert die praatpaal uit het verleden dus handige inzichten voor de toekomst. “Hindsight is useful for sharpening your foresight”, zegt de Amerikaanse futurist Peter Schwartz dan ook. Door terug te kijken, kun je scherper vooruitkijken. Het helpt ook om te kunnen zien hoe dingen anders hadden kunnen lopen. Bijvoorbeeld als de mensen in het briljante filmpje van Frans Bromet uit 1998 gelijk hadden gekregen. (‘Wat moet ik met zo’n gsm?’) Dan had je de praatpaal nog steeds in de berm van de A2 zien staan en niet in het museum. Of de geschiedenis van de praatpaal zich ook echt gaat herhalen bij de benzinepomp? De (verleden) tijd zal het leren.