Heb je een vuurtje? In het jaar 2330 is dat een volstrekt normale vraag. Alle beperkende maatregelen en overheidscampagnes ten spijt wordt er nog steeds door alles en iedereen gerookt. Geef je verzet dus maar op. De toekomst is aan de roker!

Futures thinking houdt in dat je met een duidelijk doel en op een gestructureerde manier nadenkt over de toekomst. Een essentieel onderdeel van futures thinking is het maken van toekomstscenario’s. Het is belangrijk om dat zo gedetailleerd mogelijk te doen. Dus niet: ‘over tien jaar heeft iedereen een vliegende fiets’. Je kunt beter een datum prikken (zeg 20 februari 2035) en gedetailleerd beschrijven hoe je die dag op zo’n fiets naar je werk gaat – of eigenlijk vliegt. Hoe concreter, hoe beter. En het mag vooral ook extreem anders zijn. Want wie alleen het denkbare denkt, komt nooit op het ondenkbare van een mogelijke toekomstige realiteit.

Mooie voorbeelden van gedetailleerde toekomstscenario’s vind je in science fiction films en games. Je ziet de toekomst door de bril van de regisseur of gameontwikkelaar in al zijn details, kleuren, vormen en objecten. En in games lijkt het zelfs alsof je er ook echt in zit. Maar soms wordt die immersieve ervaring ineens ruw verstoord. Bijvoorbeeld  door een pakje sigaretten in de game Starfield. (Op de afbeelding zie je het pakje links liggen.) Je vindt sigaretten (niet eens vapes!) in het uitgestrekte universum van deze game op elke planeet. Wat daar gek aan is? De game Starfield speelt in het jaar 2330. En nu zou het natuurlijk kunnen dat er over 300 jaar hier en daar nog een verstokte roker over is, maar dat roken nog (of eigenlijk weer) volstrekt normaal is, is wel heel onwaarschijnlijk.

Grote kans dat de gamedesigner die de sigarettenpakjes heeft ontworpen zelf rookt. En daarom last heeft van availability heuristic (Suddendorf, Redshaw, Bulley, 2022). ‘Beschikbaarheidsheuristiek’ betekent simpel gezegd dat je eerder dingen in een scenario plaatst die in je hoofd sneller komen bovendrijven (beschikbaar zijn). Je kunt je die dingen makkelijker voorstellen, en je ziet ze dan ook als waarschijnlijker dan dingen die moeilijker voorstelbaar zijn. Zo komen dus ook dingen in scenario’s terecht die als je er even dieper over nadenkt best onwaarschijnlijk zijn. Zoals de kans dat er in het jaar 2330 overal gerookt wordt.

Hoe kun je bij futures thinking voorkomen dat jouw toekomstscenario wordt vertroebeld door beschikbaarheidsheuristiek? Om te beginnen kun je als startpunt concrete verandersignalen nemen (rookverboden, de maand ‘stoptober’, verkoopbeperkingen). Van daaruit kun je bedenken hoe waarschijnlijk iets in de toekomst is. Ook kun je even een stap terug doen en kijken of je in jouw scenario iets over het hoofd hebt gezien. Maar het beste werkt om samen met andere mensen naar een scenario te kijken. Goede kans dat zij iets zien waar jij nog niet aan hebt gedacht. Of dat ze jouw beschikbaarheidsheuristiek corrigeren.

Blijft de vraag waarom niemand van de Starfield-collega’s het toekomstscenario heeft kunnen bijschaven. Misschien zijn het bij die gamestudio allemaal nog verstokte rokers?

(De afbeelding bij deze blogpost is een still uit deze youtube-video.)