De laatste rustplaats wordt steeds rustiger. Twintig jaar geleden lag dit veld nog bezaaid met grafstenen. Nu zie je bijna alleen nog maar gras. Er komen weinig graven meer bij en er verdwijnen er vooral steeds meer. Maar waar gaan al die overledenen tegenwoordig dan heen? En wat zegt dat over de toekomst van de uitvaart?

Dit is eigenlijk een vreemd verandersignaal. Het gaat er namelijk om wat er niet meer is: grafstenen. (Onder de grond is er trouwens weinig veranderd, want graven worden alleen geruimd als er nieuwe overledenen worden begraven.) De uitvaartcultuur is in de afgelopen decennia compleet veranderd. Je hoeft alleen maar naar de crematiecijfers te kijken. Lagen die in de jaren ’80 nog op zo’n 30 procent, inmiddels worden 7 op de 10 mensen gecremeerd – tendens stijgend. Begraven sterft dus langzaam uit.

Begraafplaatsen begrijpen dat inmiddels ook en veranderen hun naam bijvoorbeeld in rouw- en gedenkpark. Naast het traditionele begraven kun je in zo’n park ook de as van overledenen uitstrooien. Of je laat de urn met de as begraven, voor wie liever niet wil kiezen. Die urn kun je trouwens ook in een Memorial Cube bijzetten: een soort urnenautomaat waar je zelf de urn via een luik op een plankje kunt plaatsen. Daarna schuift de urn automatisch naar binnen en wordt bijgezet. Dit ‘innovatief columbarium’ heeft zelfs een app voor je smartphone, waar je al je persoonlijke herinneringen kunt delen. Voor wie toch nog traditioneel wil begraven, maar wel met een modern ecologisch tintje, is er de natuurbegraafplaats. Je komt dan onder een boom te liggen (as mag ook) als voeding voor de wortels. Natuurlijk in een kist van mycelium, met een houten grafsteen en niet te vergeten biologische koffie en cake.

Hoe gaat de toekomst van de uitvaart er uit zien, uitgaande van het verandersignaal van de verdwenen grafstenen? De trend van het cremeren zal doorzetten: over een jaar of dertig wordt bijna niemand meer begraven. Maar ook het belang van een duurzame uitvaart (onder invloed van klimaatverandering) zal steeds groter worden. Alle crematieovens zullen elektrisch zijn. Daarbij wordt de energie die uit de verbranding vrijkomt teruggewonnen en weer gebruikt voor de volgende crematie (of om koffie te zetten of cake te bakken). Maar nog milieuvriendelijkere alternatieven als resomeren of zelfs composteren zullen ook terrein winnen. Zo groeit het rouwboeket van de toekomst misschien wel op je eigen compost. (Of je die compost ook in je moestuin mag gebruiken voor de wortels en de bloemkool?) Maar het kan ook heel anders lopen. Want waarom zou de dood in de toekomst nog het het eindstation van het leven zijn? Met cryogene technieken kun je lichamen invriezen en op een later moment weer tot leven wekken. En wie liever een geheel nieuwe outfit wil, kan een kloon van zichzelf laten maken op basis van DNA-materiaal. (Is die kloon dan eigenlijk jouw erfgenaam? En moet die ook erfbelasting betalen?) Je kunt nu al aangeven dat je niet gereanimeerd wilt worden. Moet je straks ook vastleggen dat je niet gerecreëerd wilt worden? Wie weet. Zet het voor de zekerheid toch maar alvast in je testament.