Heb je ooit al eens van Flatland gehoord? Dit Platteland is niet te vinden buiten de grote steden, maar in een andere dimensie. De roman van Edwin Abott Abott uit 1884 speelt zich namelijk af in een tweedimensionale wereld van driehoeken en vierkanten die zich in een plat vlak voortbewegen (ze glijden als het ware, zoals munten op een tafel). Hij schreef het verhaal om het concept van dimensies uit te leggen. Onze wereld is nu eenmaal driedimensionaal en het is ontzettend moeilijk om je andere dimensies voor te stellen. Uit je eigen perspectief stappen is sowieso lastig. Maar het helpt wel om een andere kijk op dingen en een beter vooruitzicht te krijgen.

Volgens etymologiebank.nl betekent het woord ‘perspectief’ diepte in vlakke weergave en vooruitzicht. De eerste betekenis geeft aan dat je onze driedimensionale wereld op een tweedimensionaal vlak kunt weergeven. Denk maar aan schilderijen, films, games of Virtual Reality, waarbij het lijkt alsof je in een 3D-wereld rondloopt. Maar kan het ook andersom? Kun je de tweede dimensie ook ervaren in een 3D-wereld? In de tweede dimensie is een 3D-bol zichtbaar als de rand van een cirkel (een doorsnede van die bol), zo laat de wiskundige Rudy Rucker in zijn boek The Fourth Dimension zien. Platlanders kunnen dus eenvoudigweg geen bol zien; ze kijken tegen de rand van een doorsnede (cirkel) van die bol aan. Even lastig is het voor ons Ruimtelanders om je de vierde dimensie voor te stellen. (Rucker oefende zich naar eigen zeggen in een 4D-blik op de wereld, waarbij hij alles kon spiegelen in een soort ‘omklapeffect’ – geen aanrader, want het dreef hem bijna tot waanzin.)

Dan de tweede betekenis van ‘perspectief’: vooruitzicht. Volgens neurowetenschapper Malcolm MacIver is het een menselijke capaciteit die is ontstaan als gevolg van de evolutie. Onze verre voorouders (ja, ook die van jou) waren ooit vissen. In water kun je nu eenmaal niet veel verder kijken dan een paar meter. Toen we uit het water het land opkropen, konden we langzaam maar zeker steeds verder vooruitkijken. Die verandering van leefomgeving heeft ook ons perspectief op de wereld veranderd. Wie verder vooruit kan kijken, kan beter anticiperen. Toch is ook dit perspectief vaak beperkt. Volgens MacIver denken mensen over het algemeen weinig vooruit in ruimte en tijd: meestal is de vooruitziende blik beperkt tot het nabije hier-en-nu (‘wat ga ik vanavond koken als ik thuis ben?’).

Aan elk perspectief zitten grenzen. Zoals het lastig is om je een andere dimensie voor te stellen of verder vooruit te kijken dan het nabije hier-en-nu, is het ook moeilijk om je in een andere persoon te verplaatsen. Maar je kunt het leren, bijvoorbeeld door jezelf te oefenen in empathie. Het boek Design Unbound beschrijft hiervoor drie stappen. Je begint met het oefenen van empathie (practicing of empathy), waarbij je op een gepaste manier reageert op het perspectief (gevoelens, gedachten, waarden) van een andere persoon. De tweede stap is het innemen van het perspectief van die ander (perspective taking). Je stelt je voor hoe het is om die andere persoon te zijn, om zo een dieper begrip te krijgen. In de laatste stap (emotional contagion) ben je als het ware besmet met de gevoelens van de ander. Daardoor kun je voelen wat die ander voelt.

Volgens de auteurs kun je dit ‘verplaatsen in een ander’ naast personen ook op contexten of toekomsten toepassen. Je zou dat kunnen vergelijken met het inleven in toekomstscenario’s bij futuring, waarbij je je zo concreet, gedetailleerd en realistisch mogelijk probeert voor te stellen hoe een andere toekomst ‘voelt’. (Futurist Jane McGonigal doet dat bijvoorbeeld met social simulations, waarbij groepen mensen een tijdlang spelen dat ze in een bepaald toekomstscenario leven.)

Een andere blik op de 3D-wereld, verder vooruit kijken, je kunnen inleven in een andere persoon, context of toekomst: het is uiteindelijk allemaal een zoektocht naar de hoofduitgang, de uitweg uit je eigen, beperkte (toekomst)perspectief.

Ga dus vooral eens uit je bol. Reis fictief af naar de 2D-wereld van Platland. Kijk verder dan het hier-en-nu. Stel je voor hoe het is om iemand anders te zijn of in een andere toekomst te leven. Of probeer het in ieder geval. Op zijn best vind je de hoofduitgang, maar op zijn minst een rijk palet aan nieuwe perspectieven.