Vind je dit mooi? Het is een foto die is bewerkt tot een glas-in-loodafbeelding. Gemaakt door… ja door wie eigenlijk? Door het ‘AI SINThesizer’ computerprogramma, geprogrammeerd door een docent software development van mbo SintLucas? Of door Stable Diffusion, de AI-beeldgenerator die de basis vormt van dit programma? Wie is nu de kunstenaar? Is artificial intelligence gewoon een gereedschap net als een kwast? Of is het meer dan dat?

Kunst gemaakt door computers is niets nieuws. Al in de jaren ’90 van de vorige eeuw werd er met algortimes geëxperimenteerd. Die ’toevalskunst’ werd toen door Remko Scha van het Institute of Artificial Art Amsterdam gezien als “spannender omdat die vrij is van heersende conventies én omdat het de toeschouwer meer verantwoordelijkheid geeft voor zijn of haar eigen ethische ervaring” (uit deze tentoonstelling). Hoe anders is dat vandaag de dag. Door AI gegenereerde kunst wordt door veel mensen als goedkope nepkunst gezien (als ze het tenminste doorhebben). Zo kreeg het Mauritshuis de wind van voren toen bleek dat ze daar een met AI (Midjourney) gemaakte afbeelding van Meisje met de parel hadden opgehangen. Terwijl deze afbeelding toch echt door een kunstenaar van vlees en bloed is gemaakt – met hulp van AI, dat wel.

Computerkunst mag je mooi vinden, maar niet als je weet dat die door computers is gemaakt? Is AI-kunst minder waard omdat die niet door een mens is gemaakt? Omdat er minder tijd en moeite in is gestopt? En waar ligt de grens? Als een kunstenaar AI gebruikt, maar er zelf een programma omheen programmeert, is het dan wel menselijke kunst? Of als die zoals bij Meisje met de parel het beeld achteraf nog uitvoerig met Photoshop bewerkt? Zijn er dan wel genoeg bloed, zweet en tranen in gaan zitten? Gaat het om de toegevoegde menselijke waarde?

Computerkunst gemaakt met AI wordt door sommigen zelfs gezien als plagiaat, want AI-programma’s als Stable Diffusion of Midjourney gebruiken ongevraagd online afbeeldingen van kunstwerken om nieuwe kunstwerken te kunnen genereren. AI mag blijkbaar geen bestaande kunst gebruiken of namaken (in dit geval eigenlijk ‘regenereren’). Kunstenaars mochten dat eeuwenlang wel. Imiteren en variëren was ooit volledig geaccepteerd en werd zelfs aangemoedigd. En gebruiken kunstenaars niet altijd andere kunstwerken om zich te laten inspireren? Mag AI dat niet?

Zeker is dat AI nu al overal om ons heen is en waarschijnlijk niet snel meer zal verdwijnen. Hoe gaat de toekomst van kunstmatige kunst er uit zien? Nu al kun je in een handomdraai foto’s, schilderijen, muziek en zelfs video’s maken enkel op basis van een tekstinput (‘maak een video over…’). Kunstenaars gaan daar massaal gebruik van maken in wat een nieuwe kunststroming wordt: artart – artificial art (lijkt wat op dada, maar dan met AI). Daarbij verandert de rol van de kunstenaar in die van meester. Net als in de late middeleeuwen werken leerlingen (verschillende AI-programma’s) in een atelier samen met de meester (kunstenaar) aan kunstwerken. Dat kunnen digitale afbeeldingen of video’s zijn, maar ook platte (prints van foto’s) of ruimtelijke kunstvormen (beelden). Met een 3D-kunstprinter is ieder denkbaar ontwerp in een tastbaar kunstobject om te zetten. Of je die kunstmatige kunst matig vindt of juist mooi? Dat blijft net als bij de ‘analoge’ menselijke kunst een kwestie van smaak.

(De afbeelding bij deze blogpost is een foto bewerkt door AI SINThesizer – een project van mbo SintLucas.)