5 min. | English version

Dit is het tweede deel in de serie Futuring Cross-overs, waarbij ik verschillende denkmethoden bekijk door de lens van futuring (futures thinking, foresight). Op die manier ontstaan nieuwe cross-over-methoden die zowel door gebruikers van de denkmethoden als door futuring-professionals kunnen worden toegepast. Het eerste deel ging over Design Futuring: een cross-over van Design Thinking en futuring. Dit tweede deel gaat over Paradoxical Futuring: een cross-over van Paradoxical Thinking en futuring.

Wat is Paradoxical Thinking?

Paradoxical Thinking is een manier van denken waarbij je twee schijnbaar tegenstrijdige, maar samenhangende elementen omarmt. In plaats van te kiezen (of/of) erken je juist beide tegenpolen als twee kanten van de medaille (en/en) en zoek je de oplossing in de spanning (frictie) tussen de uitersten. Neem bijvoorbeeld innovatie met AI: moet je er als bedrijf vol op inzetten (want nieuwe producten/diensten, efficiencywinst, concurrentievoordeel in de toekomst) of er juist niets mee doen (want scholingskosten, veiligheidsrisico’s, ethische bezwaren in het heden)? Het lijkt een dilemma met twee tegenovergestelde uitersten. Achter elk dilemma gaat volgens Smith & Lewis (2022) een onderliggende paradox schuil. In het voorbeeld van innovatie met AI is dat de paradox heden/toekomst. Investeren in innovatie kan goed zijn voor de toekomst van je bedrijf, maar kost geld in het heden. Een lastige keuze. Het omarmen van beide schijnbare tegenpolen (en/en) kan helpen om een oplossing te vinden. Door bijvoorbeeld kleinschalig te beginnen met een team van koplopers in het bedrijf kun je in het heden kennis opbouwen over waar je in de toekomst AI het beste kunt inzetten en hoe je dat veilig en verantwoord doet.

Cross-over: Paradoxical Futuring

Hoe kun je de manier van denken van Paradoxical Thinking combineren met futuring tot een nieuwe cross-over methode Paradoxical Futuring?

In futuring werk je net als bij paradoxaal denken met uitersten. Zo maak je bij de ‘2×2 scenario matrix’ vier verschillende scenario’s op basis van twee assen met extreme polen. En bij de Zukunftstrichter uit de Duitse Szenario–Technik werk je met een trechter die richting de toekomst breder wordt met twee extreme scenario’s aan de randen: de utopie en de dystopie. (In dit eerdere artikel vind je uitleg over de methode en zie je een afbeelding van de Zukunftstrichter.)

Maar anders dan bij paradoxaal denken omarm je de uitersten bij futuring niet; je gebruikt ze om te ontsnappen aan de status-quo-toekomst (‘alles zal wel blijven zoals het is’) of de official future, het ‘verwachte’ toekomstbeeld van organisaties. De reden daarvoor kan zijn dat je je een andere, betere toekomst wilt voorstellen: een wenselijke toekomst (‘hoe mooi zou het zijn als…’). Of dat je als organisatie je blik wilt verbreden en wilt anticiperen op de toekomst door verschillende scenario’s te maken en daar een robuuste strategie op te baseren. Je zou dus kunnen zeggen dat de extremen je helpen om uit het ‘verlengde-hedendenken’ te ontsnappen en meer mogelijkheden te zien.

Wat kan paradoxaal denken toevoegen? Het antwoord op die vraag ligt in lijn met de DEFT-approach van Adam Vigdor Gordon. Hij stelt dat bij futuring zowel Drivers & Enablers (de drijvende krachten achter een ontwikkeling) als Friction & Turners (krachten die een ontwikkeling tegenwerken) een rol moeten spelen. Door naar beide krachten (en/en) te kijken, krijg je niet alleen een bredere blik op het krachtenveld, maar ook oog voor de wrijving en balans tussen de krachten. Je gaat met andere woorden begrijpen dat de toekomst een samenspel is van verschillende (tegengestelde) krachten.

Hoe kan Paradoxical Futuring er nu concreet uitzien?

1. Start vanuit een paradoxale toekomstvraag. In het voorbeeld van boven: hoe kunnen we zowel innoveren met AI als ook rekening houden met (toekomstige) risico’s?
2. Scan je omgeving naar verandersignalen. Breng de achterliggende drijvende krachten achter de AI-ontwikkeling in kaart en let daarbij zowel op drivers (krachten die de ontwikkeling voortstuwen) als turners (krachten die de ontwikkeling tegenwerken).
3. Ontwerp een of meerdere scenario’s op basis van de tegengestelde krachten. Anders dan bijvoorbeeld bij 2×2 scenario planning of de Zukunftstrichter verwerk je beide extreme uitersten in het scenario (en/en). Dus bijvoorbeeld een toekomst waarin er een balans is gevonden tussen innovatie met AI enerzijds en aandacht voor de risico’s op het gebied van veiligheid en privacy anderzijds. (Alternatief kun je ook de vier scenario’s van een 2×2-scenario-matrix aanvullen met een vijfde en zesde scenario, waarin de twee uiterste polen per as gecombineerd worden.)
4. Backcasting: werk terug vanuit de toekomst naar het heden. Test bestaande strategieën in de paradoxale toekomst (windtunneling) en kijk of ze standhouden of aanpassingen nodig zijn. Ontwerp een strategie die beide uitersten integreert.
5. Monitoring: ontwikkel een monitoring-systeem waarmee je verschuivingen in de paradox in de tijd kunt waarnemen. Welke kant beweegt de toekomst op, meer richting doorontwikkeling van AI of meer richting risicovollere AI? Evalueer ook steeds hoe de organisatie zich daartoe verhoudt. Gaan we nog in de juiste richting of moeten we bijsturen? Vinden we een balans tussen de extremen (en/en) of denken we te veel één richting op (of/of). En staan we daar ook achter?

Tools en methoden Paradoxical Futuring

Deze tools en methoden kunnen in Paradoxical Futuring worden toegepast:

• Horizon scanning: verandersignalen en trends in kaart brengen.
• Scenario planning: toekomstscenario’s ontwikkelen.
• Szenario-Technik / Zukunftstrichter: methode met extreem positief (utopie) en extreem negatief (dystopie) scenario.
• DEFT-approach: inzicht krijgen in tegengestelde krachten achter ontwikkelingen.
• Backcasting: vanuit een gewenst toekomstbeeld terugwerken naar het heden.

Conclusie

Futuring of toekomstdenken werkt met extremen vanuit de gedachte dat dit je helpt om andere (alternatieve of betere) mogelijke toekomsten voor te kunnen stellen. Een probleem is dat de scenario’s die ontstaan in de extremen juist daardoor soms moeilijker voorstelbaar zijn. Paradoxaal denken kan een brug slaan tussen de extreme polen en een ‘derde weg’ laten zien, waarbij beide uitersten worden omarmd. Paradoxical Futuring is een balancerende blik op de toekomst, door zowel krachten als tegenkrachten achter signalen te doorgronden en een toekomstscenario te ontwikkelen vanuit het spanningsveld tussen de krachten. Zo kun je net als bij paradoxaal denken “de dynamiek van tegengestelde krachten als een stuwkracht benutten in plaats van [je] te laten verleiden tot een vernauwende keuze voor het een of het ander”.

(De Engelse vertaling hieronder is gegenereerd door ChatGPT-5-mini.)

[English]

This is the second part in the Futuring Cross-overs series, in which I examine different thinking methods through the lens of futuring (futures thinking, foresight). This approach yields new cross-over methods that can be used both by users of the thinking methods and by futuring professionals. The first part was about Design Futuring, a cross-over of Design Thinking and futuring. This second part is about Paradoxical Futuring: a cross-over of Paradoxical Thinking and futuring.

Wat is Paradoxical Thinking?

Paradoxical Thinking is a mode of thinking in which you embrace two seemingly contradictory but interrelated elements. Instead of choosing (either/or) you acknowledge both poles as two sides of the same coin (both/and) and seek solutions in the tension (friction) between the extremes. Take, for example, innovation with AI: should a company fully commit to it (because of new products/services, efficiency gains, competitive advantage in the future) or should it do nothing with it (because of training costs, safety risks, ethical objections in the present)? It looks like a dilemma with two opposite extremes. According to Smith & Lewis (2022), behind every dilemma there is an underlying paradox. In the AI innovation example the paradox is present/future. Investing in innovation can be good for the future of your company, but it costs money in the present. A difficult choice. Embracing both apparent poles (both/and) can help find a solution. For example, by starting small with a team of frontrunners in the company you can build knowledge in the present about where AI will best be used in the future and how to do that safely and responsibly.

Cross-over: Paradoxical Futuring

How can the Paradoxical Thinking mindset be combined with futuring into a new cross-over method, Paradoxical Futuring?

In futuring, like in Paradoxical Thinking, you work with extremes. For example, the ‘2×2 scenario matrix’ creates four different scenarios based on two axes with extreme poles. And in the Zukunftstrichter from the German Szenario–Technik you work with a funnel that becomes wider toward the future with two extreme scenarios at the edges: the utopia and the dystopia. (You can find an explanation of the method and an image of the Zukunftstrichter in an earlier article.)

But unlike paradoxical thinking, futuring does not embrace the extremes; you use them to escape the status-quo future (“everything will probably stay the same”) or the official future: the organization’s ‘expected’ future image. The reason may be that you want to imagine a different, better future: a desirable future (“how great would it be if…”). Or that as an organization you want to broaden your perspective and anticipate the future by creating different scenarios and basing a robust strategy on them. You could therefore say that the extremes help you escape ‘extended present thinking’ and see more possibilities.

What can paradoxical thinking add to this? The answer to that question aligns with Adam Vigdor Gordon’s DEFT approach. He argues that in futuring both Drivers & Enablers (the forces driving a development) and Friction & Turners (forces that resist a development) should play a role. By looking at both kinds of forces (both/and) you not only get a broader view of the field of forces, but also an appreciation for the friction and balance between the forces. In other words, you come to understand that the future is an interplay of different (opposing) forces.

What can Paradoxical Futuring look like in practice?

• Start from a paradoxical future question. In the example above: how can we both innovate with AI and also take (future) risks into account?
• Scan your environment for change signals. Map the underlying driving forces behind AI development and pay attention to both drivers (forces that propel the development) and turners (forces that resist the development).
• Design one or more scenarios based on the opposing forces. Unlike, for example, 2×2 scenario planning or the Zukunftstrichter, you incorporate both extreme poles in the scenario (both/and). For instance, a future in which a balance has been found between innovation with AI on the one hand and attention to safety and privacy risks on the other. (Alternatively, you can add a fifth and sixth scenario to the four scenarios of a 2×2 scenario matrix, in which the two extreme poles per axis are combined.)
• Backcasting: work backwards from the future to the present. Test existing strategies in the paradoxical future (wind-tunneling) and see whether they hold up or need adjustments. Design a strategy that integrates both extremes.
• Monitoring: develop a monitoring system that allows you to observe shifts in the paradox over time. Which way is the future moving: more toward further AI development or more toward cautious, risk-averse AI? Also continually evaluate how the organization relates to that direction. Are we still heading the right way or do we need to adjust? Do we find a balance between the extremes (both/and) or are we leaning too much in one direction (either/or)? And do we stand behind that choice?

Tools and methods for Paradoxical Futuring

These tools and methods can be applied in Paradoxical Futuring:

• Horizon scanning: mapping change signals and trends.
• Scenario planning: developing future scenarios.
• Szenario–Technik / Zukunftstrichter: a method with an extremely positive (utopia) and an extremely negative (dystopia) scenario.
• DEFT approach: gaining insight into opposing forces behind developments.
• Backcasting: working back from a desired future image to the present.

Conclusion

Futuring or futures thinking uses extremes based on the idea that this helps you imagine other (alternative or better) possible futures. One problem is that scenarios that arise from the extremes can sometimes be harder to imagine. Paradoxical thinking can bridge the extreme poles and reveal a ‘third way’ that embraces both extremes. Paradoxical Futuring offers a balancing perspective on the future by understanding both forces and counterforces behind signals and by developing a future scenario from the tension between those forces. As with paradoxical thinking, you can thus “use the dynamics of opposing forces as a driving force instead of being tempted into a narrowing choice for one or the other”.