Futuring is een serieuze aangelegenheid. Het gaat immers om de toekomst, om anticiperen op veranderingen die mogelijk grote gevolgen voor mensen kunnen hebben. Maar je mag er ook best een beetje plezier in hebben. Sterker nog, futuring als spel sluit helemaal aan bij inzichten uit de neurowetenschappen. Hoogste tijd dus voor een Future Uncertainty Game.

“Ik ben altijd op zoek naar zekerheid.” Met die ontboezeming begint het onlangs verschenen boek De onzekerheidsepidemie van neurowetenschapper Jeroen van Baar. En hij is niet de enige. De meeste mensen houden niet van onzekerheid. Daarom zijn ze ook boos op het KNMI als het wel/niet regent of op de NS als de trein niet op tijd rijdt. Dat er steeds meer zekerheid in ons dagelijkse leven is, helpt daarbij paradoxaal genoeg niet. Onze tolerantie voor onzekerheid daalt daardoor alleen maar. Of in de woorden van Van Baar: “We voelen ons steeds minder op ons gemak bij onzekerheid”.

Waarom houden we niet van onzekerheid? Dat hangt samen met ons voorspellende brein. “Perception is structured around prediction“, aldus de Deense cognitiewetenschapper Marc Malmdorf Andersen. Een waarneming begint met een voorspelling van de hersenen. De input van je zintuigen wordt vervolgens gebruikt om die voorspelling bij te stellen. Je beweegt dus eigenlijk constant voorspellend en achteraf bijstellend door de wereld. Voor je brein is dit efficiënter dan elke waarneming steeds te moeten opbouwen uit zintuiglijke input. Het betekent wel dat alles wat je ziet eigenlijk een gecontroleerde hallucinatie is. Het doel van je brein is om die hallucinatie te perfectioneren en zo onzekerheid te verminderen. En dat alles om te zorgen dat je kunt overleven in een complexe, onzekere wereld.

Maar er is een uitzondering op de regel van het verminderen van onzekerheid: het spel. Want, zo zegt Andersen: “when we play, paradoxically, we deliberately choose to increase uncertainty”. We kiezen er dus doelbewust voor om de onzekerheid te vergroten. En dat doen we “in order to experience the pleasure of reducing it”. De lol zit hem dus in het verkleinen van de onzekerheid in het spel. Een spel kun je met andere woorden zien als een opzettelijke, gecontroleerde onzekerheidsverkleining.

Futuring lijkt in die zin wel wat op een spel. Wie de toekomst verkent, vergroot in eerste instantie de onzekerheid. Net als bij het spel zoek je bewust en opzettelijk de onzekere toekomst op en kijkt die als het ware recht in de ogen. Je maakt bijvoorbeeld verschillende scenario’s, zonder te weten welk scenario uitkomt. En net als bij het spel is het doel van futuring (ook) om onzekerheid te verminderen. Het verkennen van toekomsten biedt houvast, omdat je al hebt nagedacht over wat er zou kunnen gebeuren en minder verrast wordt als het toch anders wordt (misschien is het zelfs wel een scenario dat jij al had bedacht).

Zou dat de reden zijn waarom futuring zo leuk is? De beloning voor het verkleinen van bewust opgezochte onzekerheid? Waarom dan niet futuring als spel zien? Tijd voor een Future Uncertainty Game! (De foto bovenaan is een screenshot van het spel dat ik heb gevibecode met generatieve AI.) Daarbij verzamel je signalen, ontdekt patronen, maakt scenario’s en leidt daar acties uit af. Hoe meer je verzamelt en ontdekt, hoe kleiner de onzekerheid (de balkjes links op de foto). Kom je onder de 45 onzekerheidspunten, dan heb je gewonnen. Versie 1.0 van de game heeft nog wat liefde nodig, maar het begin is er.

Werken met de toekomst is over het algemeen een serieuze zaak, maar je mag er ook best een beetje lol aan beleven.