Denk jij wel eens na over de toekomst? Dan ben je niet de enige. Iedereen doet het namelijk, de hele dag door. Alleen blijft het meestal bij de korte termijn: vanavond, morgen, komend weekend of de zomer(vakantie). Grote kans dat die toekomst veel lijkt op het hier-en-nu (tenzij je een vakantie naar Dubai had geboekt). Uitdagender wordt het als je vijf, tien jaar of zelfs verder vooruit wilt kijken. Gelukkig zijn er tools zoals de Futures Triangle die je daarbij kunnen helpen. De kracht van die ’toekomstendriehoek’ zit in de eenvoud.

De Futures Triangle (FT) is eind jaren 90 ontwikkeld door de Pakistaans-Australische wetenschapper op het gebied van futures studies Sohail Inayatullah. Hieronder zie je zijn driehoek:

Anders dan de naam doet vermoeden, gaat de toekomstendriehoek niet alleen over de toekomst, maar ook over het verleden en het heden (in die zin is het misschien eerder een tijdsdriehoek). Inayatullah gebruikte de FT als eerste stap in zijn ‘zes zuilen’-futuringmethode (six pillars of futures thinking). De eerst zuil start met het in kaart brengen van verleden, heden en toekomst. Het idee hierachter is volgens Inayatullah dat “by mapping time, we become clearer on where we have come from and where we are going” (Inayatullah, 2008). De driehoek zorgt voor een gezamenlijk fundament waar deelnemers in de volgende stappen (zuilen) op kunnen voortbouwen.

Het in kaart brengen van de tijd gebeurt vanuit drie dimensies of krachten (de drie hoeken van de driehoek in de afbeelding). De pull of the future zijn beelden over de toekomst die ons vooruit trekken. Dat kunnen dingen zijn waar je naar verlangt, maar ook waar je bang voor bent en die je zou willen veranderen. De push of the present zijn verandersignalen, trends en drijvende krachten die je kunt waarnemen in de wereld om je heen en die zorgen voor veranderingen en een (mogelijk) andere toekomst. De derde kracht is de weight of history (ook wel weight of the past): de dingen die gewenste verandering in de weg staan, zoals ingesleten patronen, culturele normen of bestaande machtsstructuren. (Tegenwoordig wordt het ‘gewicht van het verleden’ ook positief uitgelegd, in de zin van dingen die je zou willen behouden of meenemen de toekomst in.) Door naast de toekomst en het heden ook expliciet naar het verleden te kijken, worden (verborgen) aannames en historisch gegroeide structuren of patronen blootgelegd die een andere toekomst in de weg staan.

Inmiddels wordt de Futures Triangle al zo’n 20 jaar gebruikt en de tool valt niet meer weg te denken uit het futuring-vakgebied. (Fun fact: niet geheel toevallig zit de driehoek ook in mijn logo verwerkt.) De kracht van de FT ligt in de eenvoud, toegankelijkheid en flexibiliteit. Je kunt het instrument losstaand gebruiken als raamwerk om beelden, perspectieven of ideeën over verleden, heden en toekomst in kaart te brengen en zo de dialoog over mogelijke toekomsten te faciliteren. Maar nog beter werkt het om de driehoek als laagdrempelig startpunt voor complexere futuring-methodes te gebruiken: “the FT’s greatest value emerges not in isolation but as a foundational catalyst within multi-method foresight processes” (Wahab et al., ter perse).”

Zelf heb ik de FT al een paar keer in verschillende contexten en groepen gebruikt. Het is inderdaad een laagdrempelige tool om een (eerste) gesprek over verleden, heden en toekomst(en) mogelijk te maken. Het delen van beelden over verleden en toekomst, gecombineerd met zichtbare, concrete veranderingen in het heden, verruimt de lineaire ‘status quo’-blik op de toekomst (‘het zal wel zo’n beetje blijven zoals het is’). De FT opent in die zin de ‘mogelijkheidsruimte’ en dat is een belangrijke voorwaarde voor het denken over (alternatieve) toekomsten. In de woorden van de Frans-Duitse futurist Florence Gaub: “Sobald man den Möglichkeitsraum geöffnet hat, kann man ihn mit Ideen füllen, wie man die Dinge gerne anders gestalten möchte” (Gaub, 2023). De FT maakt ruimte vrij voor een andere kijk op de toekomst en is als ‘blikopener’ een goed uitgangspunt en katalysator voor complexere scenariomethodes zoals Participatory Scenario Development (Schwartz, 1996).

Wil je de FT zelf eens uitproberen? Hier vind je een voorbeeld van een workshop van de University of Limerick.