Kijk maar even goed. Zo ziet de wereld er anno 2050 uit. Een zee van water met een dak dat nog ternauwernood boven de golven uitsteekt. De ooievaar kan nog net landen, maar het ‘kleintje’ moet eerst een duikpak aantrekken om het huis in te kunnen. Wat een ellende! Dat er geen zonnepanelen op het dak liggen en er aan de horizon een stoomboot vaart (seriously, in 2050?), geeft dit toekomstbeeld een minder realistisch gehalte. Om over de ooievaar die een kind brengt nog maar te zwijgen. (Of zou dat tegen die tijd juist wel kunnen? Denk het ondenkbare!) Maar een kniesoor die daar op let. De boodschap is duidelijk: dit is een doemscenario! Of zoals Scooby-Doo zou zeggen: zoinks, we’re all gonna die!

Onheilstijdingen zoals op deze reclamezuil vliegen je om de oren. In het nieuws, social media, in boeken, rapporten – je struikelt over de alarmistische signalen van de klimapocalyps. De teneur: als we nu niets doen, gaat het helemaal mis! De donkere toekomst die de ooievaar-poster schetst, lijkt veel op het collapse-scenario van Jim Dator (2009). Daarbij dondert alles in elkaar en kan de mensheid zelfs uitsterven. Het is één van Dators vier archetype-scenario’s: generieke scenariovormen die weergeven hoe mensen meestal naar de toekomst kijken. De andere drie scenario’s zijn: continued growth (de economische en technologische groei zet door, ook wel de officiële toekomst); discipline (de groei stabiliseert door controle en regelgeving); en transformation (fundamentele veranderingen zorgen voor een compleet andere samenleving).

Interessant aan het collapse– of instortingsscenario is dat veel mensen het zien als een ongewenst, zelfs worstcasescenario. Iedereen denkt wel eens aan zo’n toekomst, maar we willen er liever niet te lang bij stilstaan. Alleen werkt het zo dus niet met toekomstscenario’s, want “each of the alternatives has “good” and “bad” features. None should be considered as either a bad or a good future per se”, aldus Dator (2009). Er bestaat met andere woorden niet zoiets als een goede of slechte toekomst. Net zoals er geen goed of slecht heden bestaat – dat is er gewoon. En zo zal het toekomstige heden er ook ooit zijn, of je dat nu leuk vindt of niet. Dus kun je je maar beter voorbereiden op een mogelijke instortingstoekomst en bedenken wat er positief zou kunnen zijn aan het ‘Ark-van-Noach-scenario’. Zo kun je in die toekomst overal en altijd zeilen (leuk als dat je hobby is). En misschien worden grenzen tussen landen wel letterlijk en figuurlijk vloeibaar, wat een heel nieuwe kijk op migratie geeft. Of denk aan de flexibiliteit die een drijvend huis met zich meebrengt. Ben je het uitzicht op je overburen beu? Ankers los en gaan!

Het verkennen van alternatieve toekomsten heeft als voordeel dat je flexibeler leert denken en je horizon verbreed. Zelfs in het zwartste doemscenario (zie ook deze eerdere blogpost over doemdenken) zijn er lichtpunten: elk nadeel heb z’n voordeel. Gelukkig hoef je je van Dator het collapse-scenario alleen maar voor te stellen. Daarna mag je voor je favoriete scenario gaan. Zijn methode met de vier archetypes eindigt namelijk met het kiezen van een preferred future, die je vervolgens met het plannen van acties in het heden dichterbij probeert te brengen. Een beetje zoals op watkanjijdoenvoorhetklimaat.nl, de site achter de ooievaar-poster. De acties zijn niet echt opwindend: veel laaghangend fruit (‘bewaar, gooi niet weg’), veel open deuren (‘isoleer je huis’) en hoog-over tips (‘vliegen is bijzonder vervuilend’). Opvallend genoeg ontbreekt dan weer een voor de hand liggende tip als ‘reis meer met het ov’. Wel prominent op de site: ‘elektrisch rijden’ en ‘deel een auto’. Wat ergens logisch is als je bedenkt dat de Turing Foundation achter de site gesponsord wordt door de oprichter van TomTom. Het blijft een uitdaging om buiten je eigen perspectief te denken.

Of het perspectief van een verzopen wereld in 2050 waarheid wordt? Het lijkt wat overdreven, maar het kan geen kwaad om je er alvast eens mentaal op voor te bereiden. En vervolgens te bedenken hoe je kunt voorkomen dat je een ark moet gaan bouwen.