Best een vreemde titel voor een nieuw theaterprogramma van een schouwburg. Want volgens Van Dale is een programma een ‘overzicht van wat zal plaatshebben’. Niet heel onverwacht dus. Tenzij het programma enkel en alleen bestaat uit improvisatietoneel. Of er nog last minute gesleuteld moet worden aan de precieze volgorde. Lijkt me niet echt handig. Waar ‘verwacht het onverwachte’ wel handig voor is? Toekomstdenken.

Voor de meeste mensen ligt de toekomst in het verlengde van het heden. Ze denken dat alles wel zo’n beetje zal blijven zoals het is. En in grote lijnen klopt dat ook aardig. De zon gaat morgen weer op. Je huis staat er vast en zeker ook nog. En die luidruchtige buurman is er helaas ook nog steeds. Maar soms lopen dingen heel anders dan je dacht. Bijvoorbeeld als je in Groningen woont en je huis onherstelbaar beschadigd raakt door een aardbeving. Of als die buurman van de ene op de andere dag besluit om te verhuizen. Dan ziet de wereld er ineens heel anders uit.

Het goede nieuws is dat je je op het onverwachte kunt voorbereiden door het te gebruiken in het denken over de toekomst. Een voorbeeld. Klimaatopwarming is een feit. Je ziet de gevolgen overal om je heen en je kunt de lijn doortrekken naar de toekomst. De verwachting is dat het steeds warmer wordt. Maar stel nu eens dat het heel anders loopt. Uit onderzoek blijkt namelijk dat de golfstroom in de Atlantische Oceaan door klimaatopwarming relatief snel zou kunnen stilvallen. Daardoor wordt het in onze regio 5 tot 10 graden kouder. Dit is een voorbeeld van wat Peter Schwartz in zijn boek The art of the long view (1996) een critical uncertainty noemt. Zulke kritische onzekerheden leggen aannames bloot die je hebt over de toekomst (‘het zal wel warmer worden’) en zetten daar een alternatief tegenover. Zo dwingen ze je om in je denken over de toekomst ook rekening te houden met het onverwachte.

Door het onverwachte mee te nemen in toekomstdenken, ben je beter in staat om te anticiperen op alternatieve toekomsten. Bovendien maakt het je creatiever in het bedenken wat er mogelijk zou kunnen gebeuren in de toekomst. En het denken in het onverwachte maakt je ook flexibeler en zorgt dat je niet overvallen wordt als het onverwachte inderdaad werkelijkheid wordt. Jij hebt je die toekomst immers al voorgesteld en bedacht hoe je dan kunt handelen. Klinkt dat nog wat abstract? Probeer het maar eens met je eigen verwachtingen. Begin bij je aannames over de toekomst en kies dan eens voor een onverwachte wending. Stel je voor hoe anders het kan lopen en hoe je wereld er dan uit kan zien. Wie weet kom je wel uit bij improvisatietoneel. En dan niet als toeschouwer, maar als acteur.