Heb je al een beetje zin in het nieuwe jaar? Of zakt de moed je in de schoenen met al die onheilstijdingen over noodpakketten, bezuinigingen, massa-immigratie, het (zoveelste) warmste jaar ooit en ga zo maar door. Komt het allemaal nog wel goed? Het kan helpen om eens voorbij de waan van de dag te kijken. Want het positieve nieuws uit de onderstroom staat vaak in de coulissen (of zelfs de kleedkamers) van het theater der journalistiek. En dus moet je soms een beetje doorgraven of uitzoomen. Met een gezonde dosis positivisme.

Neem als voorbeeld stikstof. Je wordt er mee doodgegooid in het nieuws. Het gaat dan over boerenprotesten, verbod op dieselbusjes, knellende wetgeving, een bouwstop, verpeste natuur en slechte luchtkwaliteit in steden. De teneur: we vergiftigen onszelf en onze omgeving, kunnen nergens meer bouwen en boeren gaan er aan. Niet dat die berichten onwaar zijn, maar het is wel maar een deel van het verhaal – en vaak het negatieve deel. Wie wat verder kijkt dan de berichtgeving van alledag, ontdekt dat de concentratie stikstof(di)oxide in de lucht al jarenlang afneemt. En wie nog wat verder uitzoomt, ziet dat ook bij onze oosterburen de luchtkwaliteit zienderogen (of eigenlijk ruikenderneuzen) beter wordt. De grafiek bij deze blogpost spreekt wat dit betreft boekdelen: de stikstofdioxideconcentratie in Ruhrgebied en omstreken is gehalveerd tussen 1990 en 2023 – tendens dalend.

Journalistieke berichtgeving heeft vaak een negatieve insteek, omdat negatief nieuws nu eenmaal onze aandacht trekt. Op zich hoeft dat geen probleem te zijn, maar te veel negativisme kan leiden tot afkoppeling of zelfs fatalisme. “Perceived threat without efficacy of response is usually a recipe for disengagement or fatalism” (bron). Als je niet weet hoe je op een bedreiging kunt reageren, ben je geneigd om af te haken. Deze hope gap (‘hoopkloof’) speelt ook bij futures thinking een rol. Zeker in tijden van grote omwentelingen (energietransitie, geopolitieke machtsverschuivingen, democratie onder druk) hebben mensen en organisaties de neiging om gedesoriënteerd te raken en af te haken. Ze zien alleen de dreiging en kunnen zelfs in een staat van future shock (Toffler, 1970) raken, waarbij ze verlamd worden door de enorme sociale en technologische veranderingen en de mogelijke negatieve gevolgen daarvan.

Natuurlijk kan een crisis een prima aanleiding zijn om over een andere toekomst na te gaan denken (never waste a good crisis!). Alleen helpt het niet om vanuit een negatieve insteek te starten. Je loopt namelijk het risico dat je alleen oog hebt voor negatieve toekomstbeelden. En juist de positieve, optimistische kijk is belangrijk als aantrekkingskracht van de toekomst. “Overlooking positive images misses the power they have to create a pull towards a positive future”, aldus Bishop & Hines (2015). Ook zie je bij een pessimistische blik minder goed welke opties er wél zijn en hoe jij daar aan kunt bijdragen. Dat handelingsperspectief is essentieel bij futures thinking: “a negative attitude can limit one’s capacity to change the course of events” (Bishop & Hines, 2015).

Laten we elkaar dit jaar in plaats van ‘gelukkig Nieuwjaar’ dus eens ‘positief Nieuwjaar’ wensen en ‘moge je positiefste toekomstscenario werkelijkheid worden’. Eens kijken hoeveel handelingsperspectieven we met elkaar in het nieuwe jaar kunnen ontdekken. Positief Nieuwjaar!